Nhằm giúp mẹ bầu hiểu rõ hơn về phương pháp y khoa này, chúng tôi đã có cuộc trò chuyện cùng bác sĩ Nguyễn Dương Diệp – hiện đang công tác tại Bệnh viện Phụ sản Hà Nội, đồng thời là người phụ trách chuyên môn tại phòng khám sản phụ khoa 88B, Hà Đông. Với nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực sản khoa, bác sĩ Diệp đã chia sẻ nhiều thông tin hữu ích giúp các mẹ bầu yên tâm hơn để có quá trình vượt cạn an toàn.
Thưa bác sĩ, cơn đau trong chuyển dạ bắt nguồn từ đâu?
Cơn đau của chuyển dạ là kết quả của nhiều yếu tố phối hợp. Ở giai đoạn đầu của chuyển dạ, cổ tử cung bắt đầu mở, các dây chằng, cơ cũng như cấu trúc lân cận bị căng giãn do tử cung co bóp. Lúc này sản phụ thường thấy đau ở vùng bụng dưới, một số sản phụ thấy đau ở vùng thắt lưng hoặc lan sang xương chậu, mông hoặc đùi. Ở giai đoạn sau của chuyển dạ, nguyên nhân chính gây đau là do thai di chuyển xuống thấp, làm căng giãn âm đạo, sàn chậu và tầng sinh môn, đồng thời cũng chèn ép vào các dây thần kinh ở vùng này.
Một số yếu tố khác cũng tác động lên mức độ đau, như tư thế thai, với tư thế thai nhi không thuận lợi gây chèn ép nhiều thì có thể làm kéo dài thời gian chuyển dạ và tăng cảm giác đau của sản phụ. Hay sự cân bằng của hormone Oxytocin (hormone gây cơn co tử cung) và Endorphin (chất nội sinh giảm đau của cơ thể) cũng quyết định về cảm nhận của người mẹ đối với cơn đau chuyển dạ.
Quan điểm của bác sĩ đối với việc giảm đau trong đẻ như thế nào?
Trước đây, khi các phương pháp giảm đau còn hạn chế, phụ nữ gần như phải “chịu đựng” cơn đau khi sinh, kèm theo đó là nhận định “ai đẻ mà chẳng đau”. Tuy nhiên, với sự phát triển của y học hiện nay, đau trong đẻ hoàn toàn có thể kiểm soát được. Giảm đau trong chuyển dạ là một phần quan trọng của chăm sóc sản khoa hiện đại và cần phải được cung cấp cho khi sản phụ có mong muốn và đủ chỉ định.
Việc đau quá mức sẽ dẫn đến stress cho người mẹ về cả thể chất lẫn tinh thần, yếu tố này có thể làm cản trở quá trình chuyển dạ và tăng nguy cơ phải mổ lấy thai. Khi cơn đau quá mức, cơ thể mẹ có những phản ứng như tăng nhịp thở, kiềm hóa hô hấp, tăng tiết hormone cortisol, giảm tưới máu tử cung - bánh rau, ... có thể gây những tác động tiêu cực đối với thai nhi.
Về mặt tâm lý, nếu chuyển dạ đau đớn quá nhiều gây ra nỗi ám ảnh thì có thể ảnh hưởng tới quyết định mang thai và sinh nở về sau. Quản lý đau hiệu quả cũng hỗ trợ sự khởi đầu tốt đẹp để gắn kết tình cảm mẹ - con, tăng sự tự tin cho phụ nữ khi bước vào hành trình làm mẹ.
Chúng ta có thể làm những gì giúp người phụ nữ giảm bớt cơn đau trong quá trình vượt cạn, thưa bác sĩ?
Có thể chia giảm đau trong đẻ thành hai nhóm chính. Bao gồm các phương pháp không dùng thuốc và phương pháp dùng thuốc.
Các phương pháp không dùng thuốc có thể kể đến như:
- Di chuyển và thay đổi tư thế. Việc đi lại, đứng, ngồi giúp cải thiện lưu thông máu, hỗ trợ thai nhi di chuyển xuống thấp tốt hơn.
- Chườm nóng hoặc lạnh tại vùng thắt lưng hoặc các khu vực bị đau giúp giảm dẫn truyền thần kinh liên quan đến cảm giác đau.
- Hướng dẫn hít thở, sản phụ tập trung vào hơi thở để không quá chú ý tới cơn đau. Người mẹ giữ bình tĩnh và điều chỉnh nhịp điệu cơ thể theo cường độ của cơn co tử cung.
- Hỗ trợ tâm lý cũng là một yếu tố quan trọng, sự có mặt của chồng hoặc người thân trong gia đình sẽ giúp trấn an sản phụ, khuyến khích và giảm bớt lo lắng cho mẹ.
Về phương pháp có dùng thuốc thì phổ biến hiện nay và được áp dụng trong hầu hết các cơ sở y tế là gây tê ngoài màng cứng, hay còn thường được gọi là phương pháp “đẻ không đau”. Ngoài ra còn có gây tê tủy sống, giảm đau toàn thân, tê tại chỗ,... được chỉ định tùy theo trường hợp cụ thể.
Phương pháp “đẻ không đau” là phương pháp được các cơ sở y tế nhắc đến nhiều, được các mẹ bầu rất quan tâm. Bác sĩ có thể chia sẻ thêm về phương pháp này không?
Đây là một kỹ thuật được thực hiện bởi bác sĩ chuyên khoa Gây mê hồi sức, một ống thông rất nhỏ sẽ được đặt vào khoang ngoài màng cứng ở cột sống thắt lưng. Thuốc qua ống thông được truyền liên tục vào khoang ngoài màng cứng, tác động lên con đường dẫn truyền thần kinh chính liên quan tới cảm giác đau của chuyển dạ.
Mặc dù được gọi là “đẻ không đau” nhưng thực tế sản phụ vẫn cảm nhận được cơn co tử cung, mức độ đau được giảm rõ rệt nhưng không phải mất đi hoàn toàn, thường vẫn sẽ thấy căng tức hoặc nặng bụng khi có cơn co, đặc biệt là ở thời điểm rặn đẻ. Điều này giúp mẹ bầu vẫn giữ được tỉnh táo, hợp tác tốt với bác sĩ khi rặn sinh.
Có phải mẹ bầu nào cũng có thể làm giảm đau trong đẻ không, thưa bác sĩ?
Gây tê ngoài màng cứng không thực hiện được ở một số trường hợp như sốt cao, có nhiễm trùng (mụn, mủ, nhiễm trùng da…) ở vị trí tiêm thuốc trên lưng, có rối loạn đông máu, các trường hợp có bệnh lý về cột sống,...
Chính vì vậy việc theo dõi thai kỳ đầy đủ, khám thai định kỳ, làm xét nghiệm đúng lịch, thăm khám cẩn thận trước khi thực hiện là vô cùng quan trọng để bác sĩ có thể tư vấn phương pháp sinh, giảm đau phù hợp trước chuyển dạ.
Một trong những quan ngại lớn nhất của các mẹ bầu là nguy cơ ảnh hưởng tới sức khỏe của mẹ và của thai nhi do thuốc giảm đau gây ra. Vậy phương pháp này có gây ra ảnh hưởng tới mẹ và thai hay không?
Về phía mẹ bầu thì một trong những nguyên nhân khiến sản phụ không làm giảm đau đó là thông tin phương pháp này gây đau lưng về sau. Tuy nhiên, nhận định này là không chính xác. Đau lưng sau sinh thường do sự biến đổi của cột sống khi phải nâng đỡ tử cung trong suốt quá trình mang thai hay giãn dây chằng cột sống do thai chèn ép. Tức là kể cả không thực hiện phương pháp gây tê này thì sản phụ vẫn có thể đau lưng về sau, và tỉ lệ này là tương đương giữa sản phụ có và không làm giảm đau.
Một số ảnh hưởng khác lên mẹ thường ít nghiệm trọng như hạ huyết áp, ngứa, sốt, buồn nôn và nôn, đau đầu, tăng thời gian chuyển dạ,... các ảnh hưởng này thường không kéo dài và có thể xử trí được. Nguy cơ hiếm gặp hơn liên quan tới tai biến y khoa như áp xe, viêm màng não, tụ máu ngoài màng cứng, tổn thương dây thần kinh,... Vì vậy điều quan trọng là các sản phụ nên lựa chọn sinh ở cơ sở y tế đảm bảo về chuyên môn.
Về phía thai nhi thì phương pháp gây tê ngoài màng cứng về cơ bản là an toàn. Do thuốc tê chỉ ngăn chặn dẫn truyền cảm giác đau ở mẹ, tác động chủ yếu tại rễ thần kinh vùng thắt lưng mẹ, lượng thuốc đi vào tuần hoàn và qua rau thai là rất thấp.
Bác sĩ Diệp có lời khuyên nào dành cho các mẹ bầu đang lo lắng trước thời điểm vượt cạn không ạ?
Tôi muốn khuyên các mẹ bầu rằng:
- Đừng quá sợ hãi vì đau đẻ, với sự tiến bộ của y khoa hiện đại thì chúng tôi có những phương pháp hỗ trợ mẹ kiểm soát được cơn đau này.
- Hãy tìm hiểu thông tin từ nguồn y khoa chính thống, từ các bác sĩ sản khoa giàu kinh nghiệm và chuyên môn.
- Thăm khám đầy đủ trong quá trình mang thai. Trao đổi với bác sĩ theo dõi thai kỳ và đỡ sinh cho mình về mong muốn giảm đau trong đẻ để được tư vấn tốt nhất. Một thai kỳ được theo dõi bài bản, từ siêu âm, xét nghiệm đến tư vấn trước sinh sẽ giúp mẹ bầu bước vào cuộc sinh nở với tâm thế chủ động và an tâm hơn rất nhiều.
Rất cảm ơn bác sĩ Diệp về những thông tin được chia sẻ!
Qua buổi trò chuyện cùng bác sĩ Nguyễn Dương Diệp, hy vọng các mẹ bầu đã không còn quá lo lắng về cơn đau khi vượt cạn. Ngày nay, sinh con không còn là hành trình “chịu đựng” mà là một quá trình được chăm sóc toàn diện, nhân văn và an toàn. Giảm đau trong đẻ là quyền lợi chính đáng của sản phụ và cần được tư vấn đầy đủ, cá thể hóa cho từng mẹ bầu.
Việc khám thai định kỳ, siêu âm đúng mốc, làm xét nghiệm đầy đủ và trao đổi thường xuyên với bác sĩ sản khoa sẽ giúp mẹ bầu chuẩn bị tốt nhất cho ngày vượt cạn, nhẹ nhàng và an toàn cho cả mẹ và bé. Và Phòng khám Sản phụ khoa 88B - Hà Đông là một địa chỉ đáng tin cậy mà mẹ có thể tham khảo.
Thông tin về phòng khám:
Địa chỉ: 158B Phùng Hưng – Phúc La – Hà Đông – Hà Nội
Lễ Tân: 0876.888.555
Hotline 24/7: 0967522666 (Bs Diệp – Phụ trách phòng khám)
Web: Phongkham88B.vn
Page: phòng khám Sản Phụ Khoa 88B Hà Đông - Bs.Diệp
FB: Bs Nguyễn Dương Diệp
